سوغات مشهد
زمان مطالعه: 15 دقیقه
بازدید: 3857جاهای دیدنی مشهد و سوغاتی؛ این همان چیزیست که بعد از انتخاب از لیست جاهای دیدنی مشهد برای گشتوگذار، بلافاصله به ذهن همه گردشگرانی که این شهر را به عنوان مقصد سفرشان انتخاب کردهاند، خطور میکند؛ چراکه سوغاتیخریدن یک سنت همیشگی بین ایرانیها بوده و هست. پس اگر سوالهایی از قبیل اینکه سوغات مشهد چیست؟ از مشهد سوغات چی بخرم؟ سوغات مشهد برای مردها، زنها و بچهها چیست؟ و بسیاری از این دست سوالها، ذهن شما را به خود مشغول ساخته، این مطلب را بیبروبرگرد تا انتها بخوانید.
سوغات مشهد چیست؟
همه فکر میکنند که سوغات مشهد فقط زرشک و زعفران و نبات است، اما واقعیت اینجاست که مشهد تنوع سوغاتی بسیار زیادی دارد. از سنگتراشی و فیروزهتراشی گرفته تا نمدبافی و پوستیندوزی و هیچچیز به اندازه همین سوغاتیها شما را با فرهنگ بومی مشهد آشنا نمیکند. در ادامه همراه یومگ باشید تا بهترینهای سوغاتهای مشهد را به شما معرفی کنیم.
هرکارهتراشی در مشهد
هرکارههای مشهدی در همهجای جهان شهرت پیدا کردهاند. هرکاره، به دیگهای سنگی بزرگوکوچکی میگویند که طبخ غذا در آن به کاملترین و خوشمزهترین شکل ممکن اتفاق میافتد. نام سنگی که برای ساختن این دیگها از آن استفاده میکنند سرپانتین است و خاصیت سرپانتین در چکشپذیری آسان و مقاومتش در برابر آتش است. این سنگ با اینکه نرم و ضربهپذیر است و میتواند در شکلهای مختلف فرم بگیرد، اما در برابر آتش بسیار مقاوم است. به همین خاطر بهترین ظرفهای طبخ غذا را از آن میسازد و به آن «هرکاره» میگویند. زمانی این نوع سنگ در کوهسنگی مشهد فراوان بود و از همانجا سنگها را میبردند به کارگاههای هرکارهتراشی و با آن دیزی سنگی میساختند. قدیمیترها خوب به یاد دارند که کوهسنگی مشهد مرکز تولید هرکاره و صنایعدستی سنگی بود. امروز هم در همان کوهسنگی میتوانید مغازههای فروش صنایع دستی سنگیی مشهد را ببینید، با این تفاوت که امروز سنگهای آن را از معدنهای سنگ اطراف مشهد تامین میکنند. هرکارهتراشی و قلمزنی روی سنگها را میتوانید در هنر دست هنرمندان مشهدی ببینید که از 14 قرن پیش به ارث بردهاند. اگر به صنایع سنگی سنگی مشهد علاقهمند هستید، سری به «خانه تاریخی ملک» در خیابان امام خمینی بزنید.
نکات خرید هرکاره و دیگ سنگی مشهد
هرکاره از آن دسته سوغاتیهایی است که هم جنبه تزئینی دارد و هم در آشپزی استفاده میشود. اگر قصد دارید دیگ سنگی یا ظرف هرکاره بخرید، قبل از انتخاب به وزن، ضخامت، یکدستبودن بدنه و نبود ترکهای عمیق دقت کنید. هرکارههای کاربردی معمولا سادهترند و برای پخت غذا، مخصوصا دیزی و آبگوشت، استفاده میشوند؛ اما نمونههای قلمزنیشده بیشتر جنبه تزئینی دارند و قیمتشان بالاتر است.
هنگام خرید، از فروشنده بپرسید ظرف برای پختوپز مناسب است یا فقط مصرف دکوری دارد. بعضی ظرفهای سنگی برای استفاده مستقیم روی حرارت نیاز به آمادهسازی اولیه دارند و اگر درست استفاده نشوند، ممکن است ترک بردارند. اگر با هواپیما یا قطار سفر میکنید، وزن و بستهبندی هرکاره را هم در نظر بگیرید؛ چون این سوغات نسبت به خوراکیها و زیورآلات، سنگینتر و شکنندهتر است.
فیروزهتراشی در مشهد
وقتی وارد بازار رضای مشهد میشوید، امکان ندارد که با کارگاهها و مغازههای سنگهای زینتی روبهرو نشوید. بیجهت نیست که مشهد را «شهر گوهرسنگها» میدانند. اما آنچه که اصیل استان خراسان و مشهد است، فیروزه خراسانیست؛ فیروزه نیشابور. البته که نیشابور شهر فیروزه است، اما مشهد هم فیروزه و فیروزهتراشیهای خود را دارد. میگویند فیروزه جزو قدیمیترین سنگهای شناختهشده در دنیاست. رنگ سبزآبی فیروزه نیشابور هر دلی را میبرد. وای از وقتیکه روی یک انگشتر یا گردنآویز بنشیند و آنرا چندین و چندبرابر زیباتر کند. البته که وقتی در بازار رضا و بازارهای مشهد راه میروید، میتوانید سنگهای فیروزه را هم به تنهایی ببینید و بخرید و به سوغات ببرید. وقتی در خیابان شیرازی به نزدیک چهارراه نادری میرسید هم، میتوانید پیرمردهایی را ببینید که مجموعهای از انگشترهای فیروزه و سنگهای قیمتی دیگر را برای فروش گذاشتهاند. تماشای انگشترها عالمی دارد برای خودش. با اینحال فیروزهتراشی از هنرهای قدیم مردم مشهد است که امروز هم به زیبایی روی زیورآلات و همینطور وسایل دیگر انجام میشود.
چطور فیروزه اصل و باکیفیت بخریم؟
فیروزه نیشابور از شناختهشدهترین سنگهای زینتی ایران است و مشهد بهدلیل نزدیکی به نیشابور، یکی از مهمترین مراکز تراش و عرضه فیروزه محسوب میشود. برای خرید فیروزه، به رنگ سنگ، رگهها، نوع تراش و محل خرید توجه کنید. فیروزههای مرغوب معمولا رنگ زنده و چشمنواز دارند و بسته به نوع سنگ، ممکن است کاملا صاف یا دارای رگههای طبیعی باشند.
اگر برای اولینبار فیروزه میخرید، بهتر است سراغ محصولات خیلی گران نروید و از فروشگاههایی خرید کنید که درباره نوع سنگ، معدن، تراش و نگهداری آن توضیح میدهند. فیروزه در برابر مواد شوینده، عطر، کرم و ضربه حساس است؛ بنابراین اگر انگشتر یا گردنبند فیروزه میخرید، هنگام استفاده روزمره باید کمی بیشتر مراقب آن باشید. برای هدیه، انگشتر فیروزه، گردنبند نقره با نگین فیروزه، تسبیح فیروزهای و ظروف فیروزهکوب از انتخابهای محبوب در مشهد هستند.
عقیقتراشی و انگشترسازی در مشهد
در کنار فیروزه، عقیق و انگشترسازی هم از سوغاتیهای پرطرفدار مشهد هستند. اگر در بازار رضا یا مغازههای اطراف حرم قدم بزنید، ویترینهای زیادی را میبینید که انگشترهای نقره با نگین عقیق، فیروزه، دُر، یاقوت و سنگهای زینتی دیگر عرضه میکنند. این انگشترها برای بسیاری از زائران، فقط زیورآلات معمولی نیستند؛ بلکه یادگاری معنوی از سفر مشهد به شمار میآیند.
برای خرید انگشتر از مشهد، بهتر است فقط به ظاهر نگین توجه نکنید. جنس رکاب، کیفیت تراش سنگ، تمیزی نصب نگین، وزن نقره و اعتبار فروشنده اهمیت زیادی دارد. اگر قصد خرید انگشتر گرانقیمت دارید، از فروشنده درباره اصلبودن سنگ و جنس رکاب سوال کنید و تا حد امکان از مغازههای معتبر خرید کنید. انگشتر عقیق و فیروزه، بهخصوص برای آقایان، از رایجترین سوغات مشهد است و در بازههای قیمتی متنوعی پیدا میشود.
قالیبافی در مشهد
به موزهی آستان قدس رضوی که میروید، میتوانید نمونههایی از نفیسترین و زیباترین قالیهای مشهد را در آن ببینید. قالیبافی به عنوان هنری اصیل در شهر مشهد قدمتی 500 ساله دارد. حاشیههای لاجوردی، رنگ لاکی و نقشهای ترنج از نشانههای قالی مشهدیست. قالیهایی که در آنها از بهترین پشمها و رنگهای گیاهی استفاده شده و بهترین نمونههای قالی دستبافت اعلا در جهان هستند. گفته میشود در گذشته قالیبافانی بودهاند که برای زیارت به مشهد میآمدند و در همین شهر یکی از کارهای ناب خود را میبافتند و میفروختند و میرفتند. این شده که بهترین بافت و نقشونگار قالی در این شهر ماندگار شده است.
گلیمبافی در مشهد
گلیمبافی، هنر زنان روستاییست که در کنار تمام کارهای روزانهشان، مینشینند و به صورت ذهنی شروع به بافت گلیم میکنند و نقشونگاری بر آن مینشانند که از تخیل و ذوقشان سرچشمه میگیرد. به همین خاطر گلیم روحی تازه و سرشار از طبیعت در خود دارد. گلیمهایی با طرح حیوانات و طرحهای هندسی ساختهی دست زنان عشایر، کویرنشین، بومی و روستایی مشهدی است. گلیم را با نخ پشمی یا کنفی میبافند. گلیم برخلاف قالی هیچ پرزی ندارد. امروز میتوانید از بازارهای صنایع دستی مشهد این گلیمهای زیبا را تهیه کنید که یا کار مشهد است یا قوچان یا شیروان که مراکز بافت گلیم در استان خراساناند و البته اگر سری به طرقبه بزنید هم میتوانید گلیمهای خراسانی بسیار زیبایی به عنوان سوغات مشهد بخرید.
پوستیندوزی در مشهد
پوستیندوزی هنری هزارسالهی مشهدیهاست. مشهدیهای قدیم، پوست گوسفندان را جدا کرده و با روشهای خاصی آنها را دباغی میکردند. پوست بهدستآمده، بعد از دباغی آماده بود برای دوختهشدن و تبدیلشدن به هرآنچه هنرمند پوستیندوز بخواهد خلق کند. امروز هم روال کار همینطور است و بیشتر در شاندیز و قوچان انجام میشود. بنابراین اگر به بازارهای طرقبه و بهخصوص شاندیز سری بزنید، میتوانید انواعواقسام هنرهای هنرمندان پوستیندوز مشهدی را ببینید و به عنوان سوغات مشهد با خود ببرید؛ پالتو، کلاه، دستکش، جلیقه، شالگردن و به غیر از اینها سجاده، پادری و کفپوشهای پوستینی را هم میتوانید به عنوان سوغات بخرید.
چرم و چرمدوزی در مشهد
چرم هم در سالهای اخیر به یکی از گزینههای رایج برای خرید سوغات از مشهد تبدیل شده است. کیف، کفش، کمربند، جاکارتی، دستبند چرمی و محصولات چرمی کوچک، هم حمل راحتی دارند و هم برای هدیهدادن انتخابی کاربردی هستند. البته چرم مشهد بیشتر بهعنوان یک محصول شهری و امروزی شناخته میشود و مانند هرکاره، ارغوانبافی یا فیروزهتراشی، ریشه کاملا سنتی در فرهنگ بومی مشهد ندارد؛ با این حال، بهدلیل حضور برندها و فروشگاههای متعدد، در سبد خرید بسیاری از مسافران قرار میگیرد.
اگر قصد خرید محصولات چرمی دارید، کیفیت دوخت، بوی چرم، یکنواختی رنگ، جنس یراقآلات و خدمات پس از فروش را بررسی کنید. برای سوغات رسمی و شیک، جاکارتی، کیف پول و کمربند چرمی انتخابهای مناسبی هستند؛ چون هم قیمت متنوعی دارند و هم در چمدان فضای زیادی اشغال نمیکنند.
نمدبافی در مشهد
نمدبافی هنریست که به بسیاری از شهرهای ایران تعلق دارد. هرجا که درآمد مردمش از دامداری باشد، نمدبافی هم در آنجا رونق دارد. در بازارهای طرقبه و شاندیز مشهد هم که راه میروید، میتوانید انواعواقسام صنایع دستی نمدی را ببینید: کلاه، لباس، زیرانداز و چیزهای دیگری که هنرمندان بومی از پشم گوسفند تهیه کردهاند. گاهی بر اساس نوع کالایی که میخواهند درست کنند، رنگهایی به پشم گوسفندان افزودهاند. سپس نمد را با کف و صابون روی زمین آنقدر غلتاندهاند که پشمها در هم تنیده شوند و آماده تبدیل شده به کالایی منحصربهفرد شوند.
ارغوانبافی در مشهد
ارغوانبافی هم مثال هرکارهتراشی، هنریست که فقط به مشهدیها اختصاص دارد. در درهی مایان طرقبه که نزدیک مشهد است، درختچههایی میروید که ارغوان نام دارند. مردم طرقبه چوبهای نازک این درختان را جمع میکنند و با بافتن آنها به هم، سبدهایی زیبا میسازند. به این هنر «ارغوانبافی» میگویند. امروز در بازارهای طرقبه میتوانید انواع لوازم زیبا را ببینید که با ارغوان بافته شدهاند. تمشای دره صورتیرنگ ارغوان در بهار هم از تفریحات اهالی مشهد است. اگر به مشهد سفر میکنید و قصد خرید سوغاتی خاص مشهدیها را دارید، از محصولات ارغوانبافی بخرید.
سماورسازی در مشهد
میگویند نوهی نادرشاه افشار که شاهرخ نام داشت برای اولینبار سماور را وارد ایران کرد و کمکم سماور به جاهای مختلف ایران هم رفت. امروز سماورسازی در مشهد تبدیل به یکی از هنرهای اصلی و صنایعدستی بومی شده است. در بازار که راه میروید، میتوانید انواع سماورهایی را ببینید که به زیبایی ساخته شدهاند و رویشان نقشونگار زیبایی کار شده است. خب! چه میشود کرد؟ شاید شما هم عاشق چای لبسوز هستید و خرید سماور را یک سوغات بینظیر میدانید.
آینهکاری مشهد
وارد حرم امام رضا (ع) که میشوید به غیر از حالوهوای معنوی حرم آنچه که شما را مسحور خود میکند آینهکاریهای زیبای آن است. این هنر دست هنرمندان مشهدیست که اینطور زیبا بر رخ حرم نشسته تا حال هر زائری را دگرگون کند و خودش را هزارتکه ببیند بر سقف بلند حرم. شهر مشهد به دلیل زیارتی بودنش و ساختن مساجد و امکان متبرکه این هنر را در میان هنرمندانش دارد و اگرچه بردن گچبریهای آینهکاریشده به عنوان سوغات مشهد، کمی غیرمعمول بهنظرمیآید، اما چه میشود کرد؟ مشهد است و سوغاتیهایش. این از سوغاتیهای نفیس و ارزشمند مشهد، اما سوغات مشهد فقط در اینها خلاصه نمیشود. این شهر سوغاتیهای خوراکی متنوعی هم دارد که در ادامه به آن پرداختهایم:
سوغات خوراکی مشهد
تقریبا همه مردم ایران و کشورهای همسایه که زیاد به مشهد سفر میکنند، نبات و زرشک و زعفران را بهعنوان سوغات خوراکی مشهد میشناسند. غافل از اینکه این شهر زیبا رهآوردهای خوشمزه دیگری هم دارد که نسبتا ناشناخته ماندهاند. در ادامه چند مورد از سوغات خوراکی مشهد را معرفی میکنیم. پس به اسکرولکردن ادامه دهید تا با جلوه متفاوتی از سوغات مشهد آشنا شوید:
سوغات مشهد جیلی بیلی
اگر در اطراف حرم امام رضا (ع) به مغازههایی که در حاشیه خیابان منتهی به حرم قرار دارند دقت کنید، فروشگاههایی را خواهید دید که مخصوص فروش محصولاتی مثل خشکبار و تنقلات هستند. گلِ سرسبد این فروشگاهها، شکلاتهای رنگی کوچکی هستند که جیلی بیلی نام دارند. جیلی بیلیها در واقع نوعی شکلات با هسته پاستیلی هستند و خوشمزهبودن، قیمت مناسب و حمل راحتشان، از فاکتورهاییست که باعث محبوبیت آنها نزد گردشگران و زائران به عنوان سوغات مشهد شده است.
طعمدارترین سوغات مشهد؛ زنجبیل
معروفترین ادویه شهر مشهد زعفران است. اما مطمئن باشید در مشهد زنجبیلهای تازه و مرغوبی پیدا میکنید که باوجود خریدن زعفران، نمیتوانید از خرید آنها چشمپوشی کنید. زنجبیل یکی از پرخاصیتترین ادویههاست که در پخت غذاهای ایرانی اصیل از آن استفاده میشود. بهعلاوه خواص زیادی برای سلامتی و حتی درمان بعضی بیماریها دارد. زنجبیل منبع فوقالعادهای از ویتامینهای A، B، C، E، منیزم، پتاسیم، فسفر، آهن، کلسیم و … است. در اوایل زمستان معمولا در تمام میوهفروشیهای مشهد میتوانید زنجبیل تازه را پیدا کنید. در سایر فصلها هم نوع خشکشدهی این ادویه در خشکبارفروشیها و عطاریها بهوفور یافت میشود. در برخی فروشگاهها میتوانید از فروشنده بخواهید تکههای زنجبیل را خرد کرده و حتی آن را به پودر زنجبیل تبدیل کنند.
پرطرفدارترین سوغات مشهد؛ شکلات پیچی
یکی دیگر از خوراکیهای خوشمزهای که در شهر مشهد میتوانید بهترین نوعش را پیدا کنید، شکلاتهای پیچی زنجبیلی هستند. طعم زنجبیلی این شکلاتها تندی و شیرینی را درکنار هم دارد و مهمترین عامل محبوبیتش همین است. حتما در شهر مشهد این شکلاتهای خوشمزه و نوستالژیک را امتحان کنید و برای عزیزانتان سوغات ببرید. شکلاتهای پیچی زنجبیلی در کنار یک فنجان چای داغ، ترکیب فوقالعادهایست که قطعا عاشقش میشوید.
خشکبار و آجیل مشهدی
آجیل و خشکبار جزو جدانشدنی سوغات مشهد و عضو اصلی میز پذیرایی ایرانیها از مهمان است. بسیاری از ایرانیهایی که ترک وطن کردهاند، در سفر به مشهد از این نوع سوغات خوراکی مشهد میخرند و با خود به شهرشان میبرند. آجیل مرغوب مشهدی شامل مغز گردو، آلوچه، بادام هندی، فندق، نخود و کشمش، عناب، پسته، چیپسهای میوه، چلغوز و بسیاری چیزهای دیگر است که میتوانید آن را در فروشگاههای اطراف حرم، بازار رضا، زیستخاور، بازار بعثت و دیگرجاها پیدا کنید. البته حواستان باشد که تازه و مرغوب باشند.
سوغات مشهد چی بخرم؟
خوشبختانه صنایع دستی و سوغات مشهد به قدری متنوع و زیبا هستند که برای هر جنسیت و سلیقهای میتوانید بهترینِ آن را پیدا کنید. اما اگر دغدغه خرید سوغات دارید، ادامهی این مطلب برای شماست:
سوغات مشهد برای مردها و پسرها
اگر میخواهید از مشهد سوغاتیای بخرید که با سلیقه مردان و پسرها (چه پیر و چه جوان)، جور در بیاید، پیشنهاد ما برایتان انگشتر نقره با نگین عقیق و تسبیح از گوهرسنگهای ارزشمندیست که میتوانید در بازار رضا نمونههای عالی آن را پیدا کنید. خریدن عطر هم برای آقایان ( و همچنین خانمها) پیشنهاد مناسبیست.
سوغات مشهد برای دخترها و خانمها
برای خانمها و دخترخانمها از شهر مشهد فیروزه بخرید. سنگ خوشرنگ و ارزشمند فیروزه از معادن فیروزه نیشابور استخراج میشود و با هنردست جواهرسازان مشهدی به زیوآلات نفیس و زیبا تبدیل میشود. انواع گوشواره و گردنبند نقره با سنگهای زینتی چون فیروزه نیشابور، عقیق خراسانی، زمرد و لاجورد و یاقوت را میتوانید از مشهد بخرید و به عنوان سوغاتی ببرید. برای خانمهایی که به خانه بخت میروند، خریدن ظروف هرکاره، تابلوفرش و جانماز و سجاده نفیس هم پیشنهاد میشود.
سوغات مشهد را از کجا بخرم؟
برای خرید سوغات مشهد، انتخاب بازار به نوع سوغاتی، بودجه و محل اقامت شما بستگی دارد. اگر نزدیک حرم اقامت دارید و زمان کمی دارید، بازار رضا و فروشگاههای اطراف حرم بهترین گزینهاند. اگر دنبال صنایعدستی خاصتر، محصولات ارغوانبافی، نمدی یا حالوهوای بازارهای ییلاقی هستید، طرقبه و شاندیز انتخابهای جذابتری هستند.
بازار رضا مشهد
بازار رضا معروفترین مرکز خرید سوغات مشهد است و بهدلیل نزدیکی به حرم امام رضا (ع)، بیشتر زائران حداقل یکبار به آن سر میزنند. در این بازار میتوانید زعفران، زرشک، نبات، مهر و سجاده، عطر، انگشتر، فیروزه، عقیق، تسبیح و انواع سوغات مذهبی را پیدا کنید. طبقهها و راهروهای بازار رضا معمولا شلوغاند؛ بنابراین بهتر است با حوصله خرید کنید و قبل از پرداخت، کیفیت و قیمت چند فروشگاه را مقایسه کنید.
بازارهای اطراف حرم
خیابان امام رضا، خیابان شیرازی، خیابان نواب صفوی و مسیرهای منتهی به حرم پر از فروشگاههایی است که سوغات خوراکی، صنایعدستی، پوشاک، عطر و محصولات مذهبی عرضه میکنند. مزیت این محدوده، دسترسی راحت و تنوع زیاد است؛ اما بهدلیل شلوغی و حجم بالای فروشگاهها، بهتر است برای خرید کالاهای گرانتر مثل فیروزه و انگشتر، از فروشنده معتبر خرید کنید.
بازار بعثت طرقبه
اگر میخواهید خرید سوغات را با گردش در طرقبه ترکیب کنید، بازار بعثت یکی از گزینههای مناسب است. در این محدوده میتوانید محصولاتی مثل ارغوانبافی، نمد، گلیم، خشکبار، ترشیجات، صنایعدستی و سوغات محلی را پیدا کنید. خرید از طرقبه برای کسانی مناسبتر است که فقط دنبال خرید سریع اطراف حرم نیستند و میخواهند بخشی از سفرشان را به بازارگردی و تفریح اختصاص دهند.
شاندیز و فروشگاههای صنایعدستی
شاندیز بیشتر با رستورانها و طبیعت اطراف مشهد شناخته میشود، اما برای خرید بعضی سوغاتیها مثل پوستین، نمد، محصولات چرمی، صنایعدستی روستایی و سوغات محلی هم میتواند گزینه خوبی باشد. اگر به سوغاتیهای متفاوتتر از زعفران و نبات علاقه دارید، گشتوگذار در فروشگاههای شاندیز را در برنامه سفر خود قرار دهید.
مراکز خرید مدرن مشهد
اگر خرید از بازارهای سنتی برایتان راحت نیست، مراکز خریدی مثل الماس شرق و زیست خاور هم گزینههای خوبی برای خرید سوغات، پوشاک، خشکبار، عطر، صنایع تزئینی و محصولات بستهبندیشده هستند. قیمتها در این مراکز ممکن است نسبت به بازارهای سنتی بالاتر باشد، اما فضای خرید منظمتر، دسترسی بهتر و تنوع فروشگاهها برای بعضی مسافران مزیت مهمی است.
کلام آخر
سوغات مشهد فقط به زعفران، زرشک و نبات خلاصه نمیشود. این شهر در کنار خوراکیهای معروف، مجموعهای از صنایعدستی ارزشمند مثل فیروزهتراشی، هرکارهتراشی، گلیمبافی، نمدبافی، ارغوانبافی، قالی، پوستین و آینهکاری را هم در خود جای داده است. اگر میخواهید از سفر مشهد یادگاری ماندگار ببرید، بهتر است بخشی از بودجه خریدتان را به صنایعدستی اصیل اختصاص دهید؛ چون این سوغاتیها هم ارزش فرهنگی بیشتری دارند و هم یادآور هنر مردم خراساناند.
برای خرید سریع و در دسترس، بازار رضا و فروشگاههای اطراف حرم انتخابهای مناسبی هستند. برای خرید متفاوتتر و محلیتر هم میتوانید به طرقبه و شاندیز سر بزنید. در نهایت، بهترین سوغات مشهد همان چیزی است که با بودجه، سلیقه و هدف شما از هدیهدادن هماهنگ باشد؛ گاهی یک بسته زعفران کوچک بهترین انتخاب است و گاهی یک انگشتر فیروزه یا ظرف هرکاره، ماندگارترین یادگاری سفر میشود.
