چرا سفر به قطب جنوب ممنوع است؟؛ قوانین، هزینه و چالش‌ سفر

طبق آمار انجمن بین‌المللی اپراتورهای قطب جنوب (IAATO)، در سال ۲۰۲۴–۲۰۲۳ بیش از ۶۸ هزار نفر گردشگر از قطب جنوب بازدید کردند. مسیر بیشتر تورهای سفر به قطب جنوب از بندر اوشاویا در آرژانتین شروع می‌شود و هزینه سفر برای هر نفر از ۶,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دلار تخمین زده می‌شود. در این مطلب، به سؤال «چرا سفر به قطب جنوب ممنوع است؟» جواب می‌دهیم. همچنین، توضیح می‌دهیم که قوانین بین‌المللی آن چگونه تعریف شده است و اگر بخواهید سفر کنید، با چه هزینه‌ها و مشکلاتی روبه‌رو می‌شوید.

آیا سفر به قطب جنوب ممنوع است؟

سفر به قطب جنوب به‌طور کامل ممنوع نیست؛ اما با مقررات و محدودیت‌های بسیار سخت‌گیرانه بین‌المللی انجام می‌شود. این قاره تحت مالکیت هیچ کشوری نیست و تنها برای مقاصد صلح‌آمیز و تحقیقاتی استفاده می‌شود. بنابراین، هرگونه فعالیت گردشگری در این منطقه باید با مجوز رسمی و رعایت دقیق اصول زیست‌محیطی انجام گیرد.

درواقع، ممنوعیت سفر به قطب جنوب به‌معنی «دسترسی ناممکن» نیست؛ بلکه به‌معنی لزوم رعایت قوانین جهانی و حفاظت از محیط بکر و شکننده این قاره یخ‌زده است.

چرا سفر به قطب جنوب ممنوع است؟

در ظاهر، سفر به قطب جنوب مرز رسمی یا کنترل پاسپورتی ندارد؛ اما واقعیت این است که فعالیت انسانی در این قاره باید با مجوز و رعایت قوانین خاص انجام شود. قطب جنوب به هیچ کشوری تعلق ندارد و با «معاهده قطب جنوب» مدیریت می‌شود.

از سال ۱۹۵۹ تا امروز، این معاهده فعالیت‌های نظامی و حفاری معدنی و هرگونه بهره‌برداری اقتصادی از این منطقه را ممنوع کرده است. بنابراین، هر سفر بدون هماهنگی و مجوز رسمی به قطب جنوب، به‌منزله نقض این معاهده تلقی می‌شود. بنابراین، وقتی گفته می‌شود «سفر به قطب جنوب ممنوع است»، مقصود ممنوعیت فعالیت‌های غیرمجاز است، نه ممنوعیت برای گردشگرانی که در چهارچوب رعایت قوانین به این بخش سفر می‌کنند.

قوانین سفر به قطب جنوب چیست؟

اگر قصد دارید به قطب جنوب، یکی از مقصدهای لوکس جهان برای سفر بروید، باید بدانید که این قاره یکی از سخت‌گیرترین و قانونمندترین مقاصد گردشگری جهان است. قوانین سفر به قطب جنوب نه‌تنها برای حفاظت از محیط‌زیست، بلکه برای حفظ ایمنی مسافران و کنترل اثرهای انسانی تدوین شده‌اند.

این قوانین زیر نظر شبکه‌ای جهانی از کشورها اجرا می‌شوند که آن را سیستم معاهده قطب جنوب (Antarctic Treaty System) می‌نامند. براساس این معاهدات، تنها فعالیت‌هایی مجاز هستند که علمی و آموزشی یا گردشگری کنترل‌شده باشند. در ادامه، به مهم‌ترین اسناد و محدودیت‌های مرتبط با این سفر اشاره می‌کنیم.

معاهدات بین‌المللی قطب جنوب

معاهده قطب جنوب در سال ۱۹۵۹ میان ۱۲ کشور امضا شد و امروز بیش از ۵۰ کشور عضو آن هستند. هدف این معاهده حفظ قاره به‌عنوان منطقه‌ای برای علم و صلح است. طبق این توافق، هیچ کشوری مالکیت قطب جنوب را ندارد و همه باید قوانین مشترک حفاظت از محیط‌زیست را رعایت کنند.

در سال ۱۹۹۱ نیز، «پروتکل حفاظت محیطی» تصویب شد که تمامی فعالیت‌های معدنی و صنعتی را ممنوع و هرگونه سفر گردشگری را منوط به ارزیابی زیست‌محیطی کرد.

مجوزها و محدودیت‌های سفر به قطب جنوب

اجرای محدودیت‌های سفر به قطب جنوب برعهده کشورهایی است که سفر از قلمرو آن‌ها شروع می‌شود. برای نمونه، اگر تور شما از آرژانتین یا شیلی حرکت کند، باید مجوز رسمی از دولت همان کشور صادر شود. همچنین، سازمان IAATO (انجمن بین‌المللی اپراتورهای قطب جنوب) بر عملکرد تورها نظارت می‌کند و محدودیت‌های دقیقی وضع کرده است؛ ازجمله:

• حداکثر ۱۰۰ مسافر برای پیاده‌شدن هم‌زمان در یک محل
• ممنوعیت ایجاد سروصدا یا لمس حیوانات
• حمل همه زباله‌ها به بیرون از منطقه
• ثبت مسیر سفر در سامانه بین‌المللی برای جلوگیری از ازدحام گردشگری

رعایت قوانین زیست‌محیطی در قطب جنوب

سفر به قطب جنوب، تنها تجربه گردشگری نیست؛ بلکه تعهدی زیست‌محیطی نیز به شمار می‌آید. اکوسیستم این قاره آن‌قدر حساس است که ورود یک بذر گیاه یا ذره میکروپلاستیک یا حتی میکروب ناشناخته می‌تواند به تغییر زیست‌بوم منجر شود. به همین دلیل، اپراتورها پیش‌از ورود مسافران تمامی تجهیزات و لباس‌ها و کفش‌ها را ضدعفونی می‌کنند تا از انتقال گونه‌های بیگانه جلوگیری شود. در ادامه به دو جنبه اصلی ملاحظات زیست‌محیطی، یعنی حفاظت از اکوسیستم و حفظ گونه‌های نادر حیات‌وحش، اشاره می‌کنیم.

گونه‌های نادر حیات‌وحش قطب جنوب

در این سرزمین سرد، پنگوئن امپراتور و فک و نهنگ مینک از گونه‌های شاخص حیات‌وحش هستند. در فصل تابستان، هزاران پنگوئن برای تخم‌گذاری به سواحل یخی بازمی‌گردند. نزدیک‌شدن زیاد به آن‌ها می‌تواند باعث ترک آشیانه یا استرس شدید شود. به همین دلیل، بازدید از مستعمره‌های پنگوئن فقط از فاصله‌ای مجاز حدوداً ۵ متری و با همراهی راهنمای مجاز انجام می‌شود.

حفاظت از اکوسیستم قطب جنوب

قطب جنوب یکی از مناطق پاک‌ و آسیب‌پذیر زمین است. کوچک‌ترین آلودگی یا ردپای انسانی ممکن است هزاران سال باقی بماند؛ چون فرایند تجزیه در این شرایط سرد بسیار کُند است. ازاین‌رو، ریختن هر نوع زباله و سوخت یا مواد شیمیایی به‌شدت ممنوع است. گردشگران باید مسیر حرکت را محدود کنند و اقامت خود را موقتی در نظر بگیرند تا تأثیر آن بر محیط به حداقل برسد.

مشکلات لجستیکی سفر به قطب جنوب

سفر به قطب جنوب از نظر برنامه‌ریزی و تدارکات، یکی از سفرهای پیچیده‌ دنیاست. دوری از خشکی‌های اصلی و شرایط جوّی پیش‌بینی‌نشدنی و هزینه‌های سنگین تجهیزات از موانع مهم‌ آن به شمار می‌رود. در ادامه، به جزئیات دسترسی و خطرهای ایمنی و هزینه‌های سنگین سفر به قطب جنوب اشاره می‌کنیم.

دسترسی و حمل‌ونقل به قطب جنوب

بیشتر تورها از شهر اوشاویا در جنوب آرژانتین حرکت می‌کنند؛ جایی که با کشتی‌های یخ‌شکن، مسافران طی دو روز از تنگه خروشان درِیک عبور می‌کنند تا به سواحل قطب جنوب برسند. برخی اپراتورها نیز پروازهای مستقیم از شیلی یا نیوزیلند را پیشنهاد می‌دهند؛ اما این گزینه‌ها بسیار گران و محدود هستند. بیشتر سفرها تا قطب جنوب بین ۱۰ تا ۲۰ روز طول می‌کشند و در مسیر، از جورجیای جنوبی نیز می‌توانید بازدید کنید.

خطرات ایمنی در قطب جنوب

در این سفر، هر لحظه ممکن است شرایط آب‌وهوا تغییر کند. ازجمله خطرهای مهم این مسیر طوفان‌های ناگهانی و یخ‌زدگی مسیر یا ترک‌خوردن سطح دریاچه‌ها هستند. هیچ زیرساخت درمانی دائمی در منطقه وجود ندارد و عملیات تخلیه اضطراری می‌تواند تا ۱۰۰,۰۰۰ دلار هزینه داشته باشد. بنابراین، داشتن بیمه سفر با پوشش پزشکی ویژه، یکی از شروط اصلی صدور مجوز است.

هزینه گران تجهیزات و سفر به قطب جنوب

براساس داده‌های سال ۲۰۲۴، هزینه تورهای سفر به قطب جنوب بسته به سطح خدمات بین ۶,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دلار متغیر است. در جدول زیر، جزئیات هزینه‌ها برای تهیه تجهیزات سفر به قطب جنوب را مشاهده می‌کنید:

درمجموع، هزینه سفر به قطب جنوب برای هر نفر حدود ۸,۰۰۰ تا ۱۲,۰۰۰ دلار است.

سخن آخر

سفر به قطب جنوب سفری ماجراجویانه و گران و دشوار است؛ اما تجربه‌ای است که تاکنون کمتر از ۰/۱ درصد مردم جهان آن را کسب کرده‌اند. قوانین سخت‌گیرانه و هزینه‌های سرسام‌آور و شرایط جوّی دشوار باعث می‌شود تا تنها مسافران مسئول و آگاه بتوانند از این سرزمین اسرارآمیز دیدن کنند. در این سفر، نه‌تنها باید آماده سرما و طوفان باشید؛ بلکه باید به‌عنوان «مهمان زمین»، وظیفه خود را در حفظ پاکی آخرین قاره انجام دهید.

سوالات متداول